Servise og bestikk av melamin-bambus er forbode å selje

I fleire år har det vore populært å selje koppar, tallerkenar og liknande laga av bambusplast. Det er likevel ikkje lovleg å tilsette bambus til plast. Har du slike produkt, anbefaler vi at du kastar dei eller bruker dei til noko anna enn mat.

Publisert: 25.09.2023

Årsaka til at det ikkje er lovleg å tilsette bambus eller liknande bestanddelar (t.d. mais, kveitestrå) til plastkoppar og -tallerkenar, er at bambus ikkje er godkjend som fyllstoff i plast.

Derfor er det heller ikkje tillate å selje servise og bestikk av bambusplast.

Produkta kan utgjere ein risiko for helseskade

Ei rekkje tyske undersøkingar har vist at det kan vere ein risiko for at bambusmelamin gir frå seg dei helseskadelege stoffa melamin og formaldehyd til til dømes kaffi og suppe. Formaldehyd kan vere kreftframkallande, og melamin kan skade blære og nyrer.

Det har også vore tilfelle der produkt av bambusmelamin har gitt for høge nivå av dei helseskadelege stoffa melamin og formaldehyd til maten.

I 2019 analyserte Mattilsynet 30 produkt av melaminplast, der 19 av produkta også inneheldt bambus. To av produkta gav for mykje melamin og/eller formaldehyd. Desse produkta skal ikkje vere på marknaden lenger. I rapporten finn du oversikt over kva produkt vi analyserte.

Analysar av melaminprodukt 2019

Det er verksemda som har ansvaret for at produkta deira følger regelverket og er trygge i bruk.

Kva produkt er forbodne?

Det er bruken av plast og bambus i kombinasjon som ikkje er tillaten. Det betyr at servise og bestikk av plast, for eksempel melamin, som er tilsett plantebasert fyllstoff som bambus, mais og kveite, er forbode å importere, produsere og selje.

Servise og bestikk av berre melamin er berre tillate så lenge dei ikkje gir frå seg melamin eller formaldehyd til maten i mengder over grenseverdiane.

Servise og bestikk som berre består av bambus, er tillate.

Har du slike produkt heime?

Er du i tvil om produktet ditt er trygt, kan du ta kontakt med utsalsstaden der du kjøpte produkta, for å få informasjon om produkta inneheld bambusmelamin.

Sjekk om emballasjen er eigna

Viss du vil vere heilt sikker, anbefaler vi at du kastar produkta eller bruker dei til noko anna enn kontakt med mat.

Produkta er ikkje biologisk nedbrytbare

Mange "bambusmelamin-produkt" har blitt merkte og marknadsførte som "biologisk nedbrytbart", "miljøvennleg" eller "naturleg".

Det er ikkje korrekt sidan produkta inneheld melamin eller annan plast. Slik marknadsføring er derfor villeiande.

EU-aksjon avdekte mange ulovlege produkt

I 2021–2022 var det ein koordinert aksjon mot desse produkta der myndigheiter i fleire EU-land og Noreg deltok. Til saman blei det oppdaga 748 tilfelle av ulovlege produkt.

Folkehelseinstituttet: Bisfenol A og helserisiko (fhi.no)

Spørsmål og svar om servise av bambus-melamin

Kvifor er ikkje bambus tillate i plastmateriale?

I 2020 avklarte EU-kommisjonen at matkontaktmateriale av plast som inneheld plantebasert fyllstoff som t.d. bambus, kveite og mais, ikkje er tillatne. Grunnen til dette er at desse plantebaserte stoffa ikkje er godkjente til bruk i plastmateriale. Produkta er derfor ikkje lov å importere, produsere eller omsette.

Kvifor er bambus brukt?

Bambus og andre plantebaserte stoff har blitt tilsette plast som fyllstoff for å redusere mengda plast i produktet. I nokre tilfelle er desse plastprodukta merkte og marknadsførte som "biologisk nedbrytbare", "miljøvennleg" eller "naturleg", noko som ikkje er korrekt. Det er heller ikkje lett å sjå at desse produkta faktisk også består av plast.

Kva er helsefaren ved desse produkta?

Melamin kan gi skadar på nyrene. Det har tidlegare vore nokre forgiftingstilfelle med melamin, blant anna frå forureina morsmjølk i Kina i 2008. Mengdene melamin var likevel mykje høgare enn det som er funne i matkontaktmateriale. Formaldehyd er kreftframkallande ved inhalasjon. Det er klassifisert som eit CMR-stoff i kategori 1b.

Kva med bambus-melamin-produkt som overheld grenseverdiane for melamin og formaldehyd?

Sjølv om grenseverdiane for melamin og formaldehyd blir overhaldne, så er produkta forbodne på grunn av innhaldet av bambus. Der det for konkrete produkt finst dokumentasjon på at migrasjonen er under grenseverdiane, indikerer det at desse produkta er trygge å bruke med tanke på melamin og formaldehyd. Dei er framleis ulovlege å importere/omsette fordi det er brukt eit tilsetningsstoff som ikkje er godkjent (bambus), men produkta treng ikkje nødvendigvis å bli kasta av forbrukarar som allereie har kjøpt dei.

Er alle bambus-melamin-produkt helsefarlege?

Mattilsynet veit ikkje kor mange matkontaktmateriale av plast og bambus omsette på den norske marknaden som kan utgjere ein risiko for helsefare. I 2019 gjorde Mattilsynet analysar av 19 produkt, og vi fann overskridingar av melamin i to produkt (10 prosent). Desse produkta blei trekte frå marknaden. Mattilsynet har i tillegg tatt imot nokre meldingar på enkelte produkt gjennom det europeiske meldesystemet for helsefarlege produkt, RASFF. Desse produkta er også trekte frå marknaden.

Barnet mitt har ete og drukke frå slike tallerkenar og koppar. Bør eg vere bekymra?

Nei, vår vurdering er at du ikkje treng å vere bekymra. Når ein vurderer helserisiko, set ein grenseverdiane med ein god sikkerheitsmargin. Det er likevel viktig å ikkje utsetje barn for slike uønskte stoff. Produkta kan utgjere ein helserisiko for barn om dei blir brukte dagleg i ei lang tid, og framfor alt viss dei blir brukte til varm, flytande mat og drikke (70 grader eller meir). For å minske risikoen er det derfor viktig at du sluttar å bruke desse produkta.

Kva med "reine" bambusprodukt?

Forbodet omfattar ikkje produkt som berre består av bambus. Det gjeld berre for plastmateriale der bambus (eller andre plantebaserte tilsetningsstoff som mais og kveite) er tilsette.

Er tradisjonelle melaminprodukt trygge?

Matkontaktmateriale skal ikkje gi frå seg stoff til maten i mengder som kan utgjere ein helsefare. Det er ansvaret til produsenten at melaminprodukta ikkje gir melamin og formaldehyd over grenseverdiane som er sette. Tidlegare blei det gjort ein del funn av melamin eller formaldehyd over desse grenseverdiane i melaminprodukt importerte frå Kina eller Hong Kong. Derfor er det eit eige regelverk på plass som sørgjer for særskild kontroll av desse produkta i grensekontrollen. Dette har ført til ein nedgang i andelen av produkt med for høge nivå av melamin og formaldehyd.